طبيعى رتبتاً متأخر از صور امتدادى هستند و در قلمرو تقسيمات ثانوى قرار دارند - با تقسيم اولى موجود سازگار نيست . بايد دانست كه صور طبيعى ، صورى است كه موجب پيدايش نوعيتى فراتر از نوعيت جسم مىشود و به جسم تعين خاصى مىبخشد . مثلًا جسم را جسم عنصرى يا معدنى يا نباتى مىكند . اما صورت امتدادى كه مراد همان اتصال جوهرى و قابليت ابعاد ثلاثه است اصل جسميت جسم را به وجود مىآورد بدون آن كه تعين خاصى به او بدهد . از اين رو ، تقسيم جوهر به جسم يا نفس و عقل ، تقسيم اولى است . اما تقسيم جوهر به جسم طبيعى يا غير آن ، تقسيم ثانوى است . پس ، عطف صُور طبيعى كه در قلمرو تقسيمات ثانوى قرار دارد بر صُور امتدادى كه در قلمرو تقسيمات اولى است با تقسيم اولى جوهر مناسبت ندارد . بديهى است كه ما در مقام تقسيم اولى جوهر هستيم . لازم به ذكر است كه صور طبيعى با صورت جسميه وجوداً متحد هستند و تغاير آنها تحليلى است . حاصل سخن متن وكيف كان فالذى يهمّناههنا أن نبحث . . . والعاقل والمعقول ؛ إن شاء اللَّه تعالى . ترجمه در هر حال اكنون براى ما مهم اين است كه از جسم و دو جزء آن يعنى ماده و صورت جسميه بحث كنيم . و اما دربارهء نفس در علم النفس بحث مستوفى از آن انجام خواهد گرفت و ( نيز ) در مباحث « قوه و فعل » « 1 » و « عاقل و معقول » « 2 » بخش خاصى از آن روشن خواهد گشت .

--> ( 1 ) . مرحلهء نهم ( 2 ) . مرحلهء يازدهم